STOWARZYSZENIE REKONSTRUKCJI HISTORYCZNEJ
51 PUŁKU PIECHOTY STRZELCÓW KRESOWYCH
Artykuły
Zarys dziejów 51 pułku piechoty Strzelców Kresowych

Z ziemi włoskiej do Polski...
Początki istnienia 51 pułku piechoty są związane z ziemią włoską. Gdy w 1918 roku zaczęła się po stronie koalicji formować polska armia pod dowództwem gen. Hallera, rząd włoski również zezwolił na tworzenie polskich odddziałów z jeńców armii austrowęgierskiej-Polaków , którzy w latach 1915-1918 dostali się do niewoli włoskiej. W grudniu 1918 roku w obozie pod wsią La Mandria,niedaleko miasteczka Chivassi obok Turynu znalazła się duża grupa Polaków, którzy samorzutnie zorganizowali się w 12 kompanii po 200 ludzi. Z tych kompanii 15 stycznia 1919 roku powstał 3 pułk polski. Z wdzięczności dla gościnnej ziemi włoskiej pułk przyjął imię narodowego bohatera Włoch- Giuseppe Garibaldiego. W celu wyposażenia oraz reorganizacji jednostka została 22 lutego 1919 roku skierowana do Francji. Po intensywnym szkoleniu oraz wcieleniu w szeregi 300 Poznańczyków - jeńców armii niemieckiej, 500 ochotników polskich z Ameryki oraz grupy "Królewiaków" - jeńców armii rosyjskiej z wyzwolonych przez Francuzów niemieckich obozów jenieckich, pułk przekształcono w 9 pułk strzelców polskich. Struktura organizacyjna była oparta na etacie francuskim.

 Żołnierze 9 pułku strzelców polskich we Francji- wiosna 1919 roku. Widoczne charakterystyczne błękitne mundury oraz wyposażenie armii francuskiej, która wyposażała Armię Polską we Francji. Uzbrojenie stanowią karabiny M1886/93 Lebel oraz rkm M1915 Chauchat.Fotografia z archiwum SRH 51 ppSK.

 Guzik Błękitnej Armii odnaleziony pod... Iłżą. Zbiory autora.

W Polsce
W połowie maja 1919 roku 3 dywizja strzelców polskich, w skład której wchodził 9 pułk strzelców polskich, została przetransportowana przez Niemcy do Polski w rejon Modlina. Z końcem lipca pułk skierowano na Podole w okolice Zbaraża, gdzie prowadzono prace fortyfikacyjne na wypadek wtragnięcia odrzuconych na wschód Ukraińców.  W dniu 1 września 1919 roku w myśl dekretu Naczelnika Państwa, marszałka Józefa Piłsudskiego, o zjednoczeniu armii gen. Hallera z armią krajową pułk otrzymał nową nazwę i numer - 51 puł piechoty Strzelców Kresowych. Równocześnie został przydzielony do 12 dywizji piechoty (powstałej z 6 dywizji strzelców polskich), gdzie wraz z 54 pułkiem piechoty wszedł w skład XXIV brygady piechoty. Wkrótce dokonano również reorganizacji z etatu francuskiego na polski.

Na froncie wojny polsko - bolszewickiej
W trakcie wojny 1920 roku 51 pułk piechoty toczył zacięte walki w składzie 12 dywizji piechoty min. pod Krzyżopolem i Czobartkami oraz w czasie odwrotu pod Tomaszowem i Żołobami. Następnie został wycofany w rejon Lwowa, odciążając broniące się miasto i tym samym przyczyniając się do jego utrzymania. Podczas polsiej ofensywy, po sukcesie w bitwie warszawskiej, pułk brał udział w odrzucaniu nieprzyjaciela na wschód, umożliwiając min. zajęcie Rohatyna. Uderzeniem od Łysej Góry pułk zdobył 17.10.1920 roku Brzeżany i ścigał bolszewików aż do Podwołczyńska. Zdobycz wojenna pułku to 4000 jeńców, przeszło 120 karabinów maszynowych, pociąg pancerny, około 30 wagonów kolejowych, 13 dział polowych, 2 ciężkie działa,1 samochód pancerny, 1 samochód ciężarowy, kilkanaście kuchni polowych, kilka tysięcy karabinów piechoty, wozy z amunicją, kilkaset koni oraz wiele inne sprzętu wojskowego. W walkach poległo 7 oficerów oraz 153 żołnierzy. Za męstwo na polu walki 31 oficerów i szeregowych pułku odznaczono Krzyżem Virtuti Militari V klasy, a 48 oficerów i 68 szeregowych Krzyżem Walecznych.
Po zawarciu rozejmu pułk od 14 grudnia 1920 roku pełnił służbę na lini demarkacyjnej. Po zawarciu pokoju w Rydze 18 marca 1921 roku objął tereny przyznane Polsce na odcinku od Białozórki aż po Szumsk, gdzie pełnił służbę graniczną. W grudniu 1921 roku 51ppSK na stałe został przeniesiony do Brzeżan i rozmieszczony w dawnych koszarach austowęgierskiego 55 pułku piechoty.

Koszary 51 ppSK w okresie międzywojennym. Na wprost koszar, po drugiej stronie ulicy, znajdował się zamek Sieniawskich zajmowany przez wojsko min. na stajnie.W 1923 roku na wniosek ppłk. Franciszka Golińskiego koszarom nadano imię Jana Henryka Dąbrowskiego. Pocztówka z 1925 roku ze zbiorów Witolda Golińskiego.

Okres międzywojenny
Od samego początku pobytu w Brzeżanach pułk odgrywał znaczącą rolę w miejscowej społeczności. Wojsko organizowało kursy dla analfabetów, wystawiano sztuki teatralne w Ognisku podoficerskim, zorganizowano bibliotekę, a kasyno oficerskie było miejscem spotkań, zabaw, skupiającym inteligencję miasta. Żołnierze wybudowali wiele obiektów sportowych, m. in. korty tenisowe, przystań żeglarską i kajakową oraz plażę przy stawie Złota Lipa. Z ośrodków tych masowo korzystali mieszkańcy miasta. Nie zapomniano o żołnierzach pułku poległych w czasie walk w latach 1919-1920. W 1924 roku staraniem dowódcy 51 pp płk. Franciszka Golińskiego odsłonięto w kościele w Brzeżanach marmurową tablicę "Na pamiątkę poległym żołnierzom 51.pp." W 1933 roku na terenie koszar odsłonięto pomnik "Ku czci poległych", co było zasługą kolejnego dowódcy pułku, pułkownika Stanisława Widackiego.

 Ognisko wojskowe w Brzeżanach.Mieścił się tu sztab, klub oficerski, kasyno oraz kwatermistrzostwo. Budynek pochodzi jeszcze z czasów austriackich, a po 1920 r. został odrestaurowany. Pocztówka ze zbiorów Witolda Golińskiego.

Pomnik "Ku czci poległych" odsłonięty w 1933 roku. Napis napomniku brzmiał: „Bohaterom 51. pułku piechoty poległym w walkach o wolność i granice Rzeczpospolitej w latach 1918 -1921”. Pomnik został zniszczony po wkroczeniu sowietów w 1939 roku. Fotografie ze zbiorów Witolda Golińskiego.


Fotografia przedstawiająca żołnierzy 6 kompanii 51 pułku piechoty w 1925 roku. Uwagę zwracają francuskie oszczędnościowe pasy główne. Zdjęcie udostępnione przez Wojciecha Bullera.

  Żołnierze 2 kompanii 51 pułku piechoty w latach 20-tych na terenie koszar w Brzeżanach. Na dlaszym planie widoczny zniszczony w czasie Wielkiej Wojny młyn tzw. Makaronka. Zwracają uwagę amerykańskie pasy amunicyjne dla piechurów M1910 oraz francuskie bagnety M86/93. Żołnierz na pierwszym planie trzyma francuski rkm wz. 15. Zdjęcie ze zbiorów autora.


Lata-20-te. Pododdział z 51 pułku piechoty w pełnym rynsztunku bojowym. Żołnierze noszą nowe polskie mundury wz.19, austriackie ładownice, francuskie hełmy wz.15 a ich uzbrojenie również pamięta "Błekitną Armię" - kb wz. 07/16 Berthier, kb wz.86/93 Lebel oraz rkm wz. 15 Chauchat.

 Brzeżany, 1925. Widoczni na zdjęciu żołnierze kompanii karabinów maszynowych posiadają typowe dla pułku w tym okresie umundurowanie i wyposażenie, stanowiącę mix pozostałości po zaborcach, zakupach we Francji i już krajowej produkcji: nowe polskie mundury wz.19 łączą się z francuskimi hełmami wz.15, na pasach ex-austowęgierskie ładownice do manlichera. Uzbrojenie indywidualne stanowią francuskie karabinki Berthier a zespołową ckm Hotchikss wz. 14. Zdjęcie z serwisu odkrywca.pl.

 Zdjęcie z połowy lat 20-tych przedstawiające żołnierzy 3 kompanii karabinów maszynowych. Podstawowe uzbrojenie kompanii karabinów maszynowych w 51 pułku piechoty  aż do wprowadzenia  ckm wz. 30 stanowiły francuskie ckm Hotchkiss wz. 14.

 Na terenie koszar 51 pułku piechoty w Brzeżanach.

Fragment książeczki wojskowej potwierdzający odbycie w 1928 roku ćwiczeń wojskowych w 51 pułku piechoty.


Bal karnawałowy w kasynie podoficerskim w Brzeżanach. Fotografia ze zbiorów Witolda Golińskiego.

 Orkiestra 51 pułku piechoty w 1926 roku. Zdjęcie z serwisu odkrywca.pl.

 Małoletni elew z orkiestry pułkowej. Ostatnim kapelmistrzem orkiestry 51 ppSK był kpt. Julian Rosse. Na kołnierzu widoczny charaktersytyczny emblemat stylizowanej liry - w wersji dla szeregowych metalowy. Zdjęcie ze zbiorów Wojciecha Kamody.   

 Plutonowy Kazimierz Krzemień. Służbę w 51 ppSK rozpoczął jako ochotnik w 1925 roku. Po ukończeniu szkoły podoficerskiej z wynikiem bardzo dobrym w 1926 roku został mianowany na stopień kaprala i pozostał w pułku jako żołnierz nadterminowy. W 1929 roku został awansowany na plutonowego. Od latach 1929 - 1935 roku pełnił służbę min. Grudziądzu, w batalionie morskim w Wejherowie oraz Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu. W 1935 roku na własną prośbę ponownie służył w 51 ppSK z którym wyruszył na wojnę w 1939 roku. Zdjęcie udostępnił Stanisław Krzemień - syn Pana Kazimierza Krzemienia.

 Plutonowy Kazimierz Krzemień (oznaczony X) w mundurze wyjściowym. Zdjęcie udostępnione przez Stanisława Krzemienia.

 Kazimierz Krzemień (oznaczony X) w czasie zbiórki kompanii. Zdjęcie udostępnione przez Stanisława Krzemienia.

 Pamiątkowe zdjecie 2 kompanii 51 pułku piechoty - Kazimierz Krzemień (oznaczony X). Zdjęcie udostępnione przez Stanisława Krzemienia.

 Fotografia z 1931 roku przedstawiająca grupę żołnierzy z 51 ppSK w Brzeżanach.W tylnym rzędzie, drugi od prawej Józef Bartoszyński.  Fotografia ze zbiorów rodzinnych Johna Bartoszyńskiego.

Porucznik Marian Czarniawski. Zdjęcie ze zbiorów rodzinnych Magdaleny Bilskiej.

 Kapitan Jerzy Józef Wsolak. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920 w stopniu ppor. W czasie działań wojennych ranny. Po wojnie awansowany do stopnia por. sł. st. piech. ze starszeństwem od 1 I 1919 r. Długoletni oficer 51 pp, gdzie pełnił różne funkcje. Do stopnia kapitana awansowany 1 I 1928 roku - dowódca kompanii. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.W latach 1937-1939 pełnił funkcję oficera administracyjno-materiałowego 51 pp w Brzeżanach. W kampanii 1939 roku  bierze udział na stanowisku kwatermistrza 51 pp w składzie 12 DP. Walczył m.in. pod Iłżą. W czasie okupacji przebywał w niemieckiej niewoli (oflag II D). Po zakończeniu wojny podjął pracę w Wojewódzkim Urzędzie Ziemskim w Kielcach, gdzie zmarł nagle 29.11.1945 w wieku 46 lat. Zdjecie oraz życiorys przesłany przez Pana Macieja Mazura, autora strony www.jerzywsolak.xn.pl.

 1 kompania ckm 51 ppSK w Brzeżanach - rok 1936.


Zdjęcie z lat II połowy lat 30-tych przedstawiające żołnierzy z kompanii przeciwpancernej. Na pierwszym planie z notesem w ręku Adolf Ryczko. Zdjęcie ze zbiorów rodzinnych Wojciecha Kapturkiewicza.

 Brzeżany 1938 rok.

 Żołnierze 51 pp w na ulicach Brzeżanach w 1939 roku. Zdjęcie ze zbiorów Stanisława Krzemienia.

 Oficerowie 51 pułku piechoty na terenie koszar w Brzeżanach w 1939 roku. Zdjęcie ze zbiorów rodzinnych Marka Garwolińskiego.

 Wrzesień 1939, kpt. Władysław Garwoliński, dowódca 1 kompanii 51 ppSK, na czele kolumny udającej się z Brzeżan w rejon koncentracji. Fotografia ze zbiorów rodzinnych Marka Garwolińskiego.

Kampania wrześniowa 1939
Pułk zgodnie z planami był mobilizowany w trybie alarmowym, mając 36 godzin na rozwinięcie się do etatów wojennych od chwili ogłoszenia mobilizacji. 27 sierpnia  1939 roku o godz. 19.00 ogłoszono w koszarach 51 pp alarm. Dowódca pułku ppłk Emil Fieldorf wezwał oficerów na odprawę na godz. 20, gdzie wydał rozkaz rozpoczęcia mobilizacji jednostki. Na jej początek wyznaczono  godz.23. Pomimo braków w sprzęcie i wyposażeniu sama mobilizacja przebiegła bardzo sprawnie. Na wojnę pułk wyruszył w składzie 12 Dywizji Piechoty, podporządkowanej Południowemu Zgrupowaniu Armii "Prusy". Z powodu opóźnień dopiero 3 września z Brzeżan ruszyły pierwsze transporty kolejowe z pododdziałami pułku do wyznaczonych miejsc koncentracji. Wyznaczono trasę przez Lwów - Przemyśl - Przeworsk - Rozwadów - Ostrowiec.  Działania niemieckiego lotnictwa powodowały dalsze opóźnienia w marszu. Wyładowanie transportów nastąpiło na wschód od Skarżyska-Kamiennej, skąd już dalej pieszo udano się do wyznaczonych miejsc. Do 7 września  niemal cały pułk znalazł się w rejonie Skarżyska.W związku ze zmianą sytuacji na froncie, grożącą odcięciem całego Południowego Zgrupowania Armii "Prusy" od mostów na Wiśle, około godziny 15:00 7 września otrzymano rozkaz bojowy do nocnego przegrupowania w okolice lasu starachowickiego na południe od Iłży. Do wyznaczonych stanowisk dotarto około południa 8 września. Dla 51 pp (bez III batalionu) rejon postoju wyznaczono w lesie Osinki na zachód od m. Lipie. III batalion rozlokowano w rejonie gajówki Łazy jako odwód dowódcy dywizji, a tabory zostały w okolicy m. Lipie. Wkrótce okazało się, że jednostki niemieckie odcięły dlaszą drogę odwrotu ku Wiśle i konieczne będzie przebijanie się siłą. Rozpoczęła się bitwa pod Iłżą. 12 DP piechoty miała wykonać przemarsz do lasów na północny-zachód od Lipska w nocy z 8/9 września w dwóch kolumnach. 51 pp (bez III batalionu) znalazł się w kolumnie południowej a jego III batalion w kolumnie północnej. Z powodu panującego chaosu oraz poruszania się zatarasowanymi przez tabory leśnymi drogami rejon wyjściowy osiągnieto dopiero w godzinach porannych 9 września. Do natarcia w kierunku Rzechowa, znajdujący się w pierwszym rzucie kolumny południowej I/51 pp, ruszył około godz.5. II/51 pp otrzymał zadanie osłony taborów i w walce udziału nie wziął. Po opanowaniu Dubrawy odddziały polskie wzięły szturmem las Aleksandrów. Ze względu na silny ogień karabinów maszynowych oraz artylerii niemieckiej dalsze polskie natarcie zaległo na przedpolach Rzechowa. Kolumna północna, w składzie której znajdował się III/51 pp, wyruszyła godzinę później.Tutaj również natarcie początkowo rozwijało się pomyślnie - opanowano Podkońce, część Kolonii Rzechów i skierowano się w kierunku Michałowa.O godz. 8 doszło do zmiany do sytuacji na polu walki. Do kontrataku na odddziały kolumny północnej przystąpił niemiecki 67 batalion czołgów. Impet uderzenia czołgów oraz dotychczasowe straty wstrząsnęły żołnierzami i wywołały panikę w polskich szeregach. W III/51 pp straty wyniosły ok. 50% stanu wyjściowego - natarcie batalionu załamało się a żołnierze w panice rozpoczęli odwrót w kierunku lasu. Do godz. 9 resztki kolumny północnej znalazły się w lesie starachowickim. Około godz. 10 fala paniki ogarnęła również oddziały południowej kolumny, pomimo że w ich rejonie pojawiły się nieliczne niemieckie czołgi. W wyniku nieudanej próby przebicia się, dużych strat oraz braku amunicji podjęto decyzję o rozwiązaniu 12DP. 51 pułk piechoty podzielił jej los. W rejonie leśnej wioski Piotrowe Pole w dniu 9 września 1939 roku pułk został rozwiązany. Jego straty w kampanii wrześniowej są oceniane na 70 % stanu wyjściowego. Żołnierze małymi grupkami przebijali się dalej za Wisłę na własną rękę.

  Groby polskich żołnierzy, którzy zginęli w bitwie pod Iłżą 8-9 września 1939 roku, na Nowym Cmentarzu w Iłży. Wśród nich polegli żołnierze 51 pułku piechoty - ppor. Wacław Winkler (dowóca I plutonu w 8 kompanii 51 pułku piechoty), podchor. Herwin Paar, strz. Paweł Tomczyna.

 Od lewej:pamiątkowa płyta i krzyż w lesie Aleksandrów, gdzie po bitwie zostali pochowani polscy żołnierze polegli w walkach 9 września w rejonie Aleksandrowa, Rzechowa, Grabowca. Tutaj spoczęła większość poległych żołnierzy I/51pp oraz III/51pp uczestniczących w natarciu 12 Dywizji Piechoty. W 1948 roku ekshumowano szczątki poległych żołnierzy i przeniesiono ich do wspólnej mogiły na cmentarzu w Grabowcu, gdzie znajduje się obelisk z płytą pamiątkową (fot. po prawej). Ze względu na pośpiech i brak dokumentacji z ekshumacji żołnierze ci pozostają nieznani. Dzięki grupie pasjonatów udało się ustalić nazwiska 12 poległych, wśród których znajduje się dwóch żołnierzy z Brzeżan - strz. Leon Szwec oraz Michał Buczyński.

 Dwa nieśmiertelniki wz. 31 odnalezione w rejonie rozbrajania się 51 pułku piechoty w dniu 9 września 1939 roku po bitwie iłżeckiej w rejonie Piotrowego Pola. Pomimo tego, że oficjalny rozkaz gen. Skwarczyńskiego nakazywał przebijać się w małych grupkach za Wisłę, wielu żołnierzy 12 Dywizji Piechoty porzuciło w lesie swoje wyposażenie i ruszyło dalej już bez broni. Zbiory autora.

Okupacja
W ramach struktur Armii Krajowej w Inspektoracie Brzeżany AK - Obwód Brzeżany i Obwód Podhajce odtworzono 51 pułk piechoty Strzelców Kresowych pod dowództwem por. Antoniego Fanderowskiego "Wana" w sile około 700 żołnierzy. Po zakończeniu wojny nie doszło do ponownej reaktywacji pułku.

Dowódcy pułku
ppłk Maurycy Darnault (IV - 14 X 1919)
płk Mieczysław Linde (15 X 1919 - 14 III 1920)
mjr Artur Sadowiński (15 III - 30 IV 1920)
płk szt. gen. Marian Kukiel (1 V - 20 VI 1920)
ppłk Roman Witorzeniec (21 VI 1920 - 13 III 1922)
ppłk / płk piech. Franciszek Goliński (1 VI 1922 - 14 I 1928)
ppłk Eugeniusz Zabawski (15 I 1928 - 10 III 1929)
płk Stanisław Widacki(od 11 III 1929)
ppłk dypl. Jan Hyc (28 VI 1933 - X 1935)
płk dypl. Tomasz Obertyński (XI 1935 - 27 I 1938)
ppłk August Emil Fieldorf (28 I 1938 - 9 IX 1939)

Sztandar
Pierwszy sztandar pułk otrzymał w dniu 13 lutego 1919 roku od przedstawicieli miasta Mediolan.Towarzyszył on we wszytskich bojach toczonych w latach 1919-1920. W 1928 roku społeczeństwo Brzeżan, Rohatyna i Podhajec ufundowało nowy sztandar, który został wręczony 27 maja 1928 roku, w dniu święta pułku.

 Poczet sztandarowy ze sztandarem ufundowanym przez społeczeństwo Mediolanu dla Pułku im. Giuseppe Garibardiego. Sztandar towarzyszł pułkowi w wojnie 1920 roku oraz w uroczystościach do chwili otrzymania nowego sztandaru w 1928 roku. W 1939 roku sztandar prawdopodobnie zakopano wraz z archiwum pułkowym pod podłogą w budynku dowództwa. Dalsze losy nieznane. Fotografia ze zbiorów Witolda Golińskiego.

 Prawa i lewa strona sztandaru 51pp z 1928 roku. Projekt nowego sztandaru opracowała Zofia Sawaszkiewiczowa. Sztandar ufundowało społeczeństwo Brzeżan, Podhajec i Rohatyna. Towarzyszył on pułkowi w walkach we wrześniu 1939 roku. Po rozwiązaniu pułku po bitwie pod Iłżą 8-9 września 1939 roku został ukryty w gajówce Jeleniec. Następnie przez okres okupacji ukrywany w prywatnych domach. Po zakonczeniu wojny w 1947 roku został przekazany do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, gdzie znajduje się do czasów obecnych. Fotografie ze strony internetowej www.wikipedia.org.

Święto pułkowe
Za dzień swięta pułkowego obrano 27 maja, na pamiątkę udanego wypadu na stację kolejową Rudnica w dniu 27 maja 1920 roku. W tym dniu po całodziennym marszu i ciężkich walkach pułk zajął stację kolejową Rudnica, zdobywając po drodze haubicę 12 cm z zaprzęgiem oraz jaszczami, 8 koni, 5 wozów z amunicją , 2 karabiny maszynowe, 2 pociągi pancerne i wielu jeńców. Straty pułku w tym wypadzie wyniosły 10 zabitych żołnierzy a rany odniósł 1 oficer i 60 żołnierzy.

 Dowódca pułku płk Eugeniusz Zabawski zdaje raport przed gen. Edwardem Rydzem-Śmigłym -Brzeżany 27 maja 1928 roku. Fotografia ze zbiorów Witolda Golińskiego.

Odznaka pamiątkowa
Odznaka pamiątkowa została zatwierdzona w 1924 roku przez Ministra Spraw Wojskowych gen. dyw. Władysława Sikorskiego rozporządniem L. 99918/24 G.M. Mógł ją otrzymać każdy oficer i szeregowiec, który brał udział z 51 pułkiem przynajmniej w jednej bitwie lub posiada 12 miesięcy wzorowej czynnej służby w jego szeregach w czasie pokoju.


Odznaka była wykonywana w dwóch odmianach:  żołnierskiej-jednoczęściowa, srebrzona oraz oficerskiej- dwuczęściowa,emaliowana ze złoceniami.


Podoficerowie 51 pułku piechoty.Doskonale widoczne odznaki pułkowe w odmianie żołnierskiej oraz sposób ich noszenia na kurtkach mundurowych. Fotografia ze zbiorów Witolda Golińskiego.

 Zdjęcie wykonane w  dniu 9 lipca 1925 roku. Widoczna odznaka 51 pułku piechoty w wersji żołnierskiej. Oficerski pas oraz kurtka z górnymi kieszeniami wskazują na wykorzystanie rekwizytów zakładu fotograficznego, dla lepszej prezencji sylwetki fotografowanego. Zdjęcie ze zbiorów autora.

Kapral z 51 pułku piechoty z odznaką pamiątkową w wersji żołnierskiej. Zdjęcie wykonano najprawdopodobniej na przełomie lat 20-tych i  30-tych. Zdjęcie ze zbiorów Wojciecha Kamody.

 Kapral Jan Bar - w 51 pp służył w pierwszej połowie lat 30-tych. Zdjecie ze zbiorów rodzinnych Daniela Bar.

 Strzelec Karol Król w 1938 roku. Obok odznaki pamiątkowej 51pp w wersji żołnierskiej posiada on Odznakę Grenadierską, Państwową Odznakę Sportową, Państwową Odznakę Strzelecką oraz sznur strzelecki. Zdjęcie udostępnione autorowi ze zbiorów rodzinny żołnierza.


Franciszek Ostrowski w czasie służby w 2 kompanii ckm 51 pp. Zwraca uwagę sposób mocowania odznaki za pomoca podkładki mocowanej do guzika od kieszeni. Zdjęcie ze zbiorów rodzinych przysłał Bill Wolfendalle.

Rok 1937.Pierwszy od lewej Stanisław Gargała. Zdjęcie ze zbiorów rodzinnych Miłosza Gargały.

 Plutonowy w mundurze wz. 19 z odznaką pułkową w wersji oficerskiej oraz odznaką KOP "Za służbę graniczną". Fotografia ze zbiorów Wojciecha Kamody.

 Plutonowy w mundurze wz. 19 z odznaką w wersji oficerskiej. Fotografia ze zbiorów autora.

 Sierżant w mundurze wz. 19 z odznaką pułkową w odmianie oficerskiej oraz Odznaką za Rany i Kontuzje.

Por. Władysław Garwoliński. We wrześniu 1939 roku już jako kapitan dowodził 1 kompanią  51 pułku piechoty. Na kieszeni kurtki wz. 27 widoczna odznaka pułkowa w odmianie oficerskiej. Zdjęcie ze zbiorów rodzinnych Marka Garwolińskiego.

 Kapitan Krzesław Krzyżanowski. Zamordowany w 1940 roku przez NKWD w Starobielsku. Fotografia ze zbiorów Małgorzaty Chechelskiej.

 Odznaka żołnierska odnaleziona po latach w pobliżu leśnej wioski Piotrowe Pole, w miejscu rozwiązania pułku po bitwie iłżeckiej. Odznaka została wykonana w pracowni E.M. Unger we Lwowie. Zbiory autora.

 

SPIS KADRY OFICERSKIEJ I PODOFICERSKIEJ
51 pułku piechoty Strzelców Kresowych w 1930 roku.
Opracował Wiesław Olczak.

Kadra oficerska:
ppłk WIDACKI  Stanisław – d-ca pułku
ppłk TYCZYŃSKI  Wojciech – z-ca d-cy pułku
mjr WILCZYŃSKI  Ludwik
mjr ŻUKOWSKI  Franciszek
mjr WARCHOŁ  Stefan
mjr ZACHODNY  Jan
mjr KACZMARCZYK  Stefan
mjr dr DECOWSKI  Bronisław – lekarz pułku
kpt. WEBER  Leopold
kpt. STĘPKOWICZ  Władysław
kpt. PICHLER  Franciszek
kpt. SURSKI  Józef
kpt. JANICKI  Bolesław
kpt. NIEWIAROWSKI  Władysław
kpt. KRAUS  Franciszek
kpt. SZOPA  Jan
kpt. SUŁKOWSKI  Kazimierz
kpt. WERNER  Adam
kpt. KRZYŻANOWSKI  Krzesław
kpt. KRUPNICKI  Marian
kpt. WSOLAK  Jerzy
kpt. dr BACHMAN  Karol – młodszy lekarz pułku
por. LORENCZUK  Wiktor
por. LUBELSKI  Zygmunt
por. BOREK  Jan
por. WASILKOWSKI  Włodzimierz
por. LENCKOWSKI  Wacław
por. LISOWSKI  Marian
por. KOWALSKI  Teodozjusz
por. SZTARK  Alfons
por. KRZYSZTAŁOWSKI  Antoni
por. RADAJEWICZ  Stanisław
por. JAWORSKI  Bronisław
por. HORITZA  Karol
por. WERKA  Józef
por. BODZIOCH  Piotr
por. GAUL  Aleksander – kapelmistrz orkiestry pułku
ppor. SIDORKO  Roman
ppor. ORLIK  Mieczysław
ppor. GARWOLIŃSKI  Władysław
ppor. CZARNIAWSKI  Marian
ppor. BENBENEK  Zygmunt
ppor. KRUKIEREK  Bronisław
ppor. NEUGEBAUER  Zygmunt
ppor. NAROŻAŃSKI  Henryk
ppor. KRUPA  Antoni
ppor. GŁADYSZ  Władysław
ppor. PONIKOWSKI  Zygmunt
Kadra podoficerska:
chor. HORZINEK  Stanisław
chor. MICHALSKI  Jan
chor. BIEDER  Marian
chor. SZULC  Władysław
chor. WINIARSKI  Stanisław
chor. WIELKOPOLSKI  Stanisław
st.sierż. BOBULA  Antoni
st.sierż. DOMINIKÓW  Franciszek
st.sierż. DRADRACH  Wojciech
st.sierż. GŁÓWKA  Jan
st.sierż. KOPEĆ  Michał
st.sierż. ŁANKOWSKI  Piotr
st.sierż. MURZYN  Jan
st.sierż. ROSIECKI  Stanisław
st.sierż. SOBKÓW  Piotr
st.sierż. STAŚKIEWICZ  Stanisław
st.sierż. STEFAŃSKI  Karol
st.sierż. TOMCZYK  Walenty
st.sierż. UKLEJEWSKI  Józef
st.sierż. UNGAR  Chaim
st.sierż. WIŚNIEWSKI  Jan
st.sierż. ADAMCZYK  Karol
st.sierż. BRODACKI  Marcin
st.sierż. DŁUGI  Piotr
st.sierż. DOLATA  Antoni
st.sierż. DOMARADZKI  Stanisław
st.sierż. KALETA  Wojciech
st.sierż. KAPPY  Edmund
st.sierż. KOBYLAŃSKI  Kazimierz
st.sierż. MAZUR  Michał
st.sierż. NACHMAN  Stanisław
st.sierż. ROSOŁOWSKI  Antoni
st.sierż. ŚWIDRAK  Franciszek
st.sierż. SZYMLET  Stanisław
st.sierż. TEPEROWICZ  Kazimierz
st.sierż. VOGELGESANG  Władysław
st.sierż. WALUŚ  Adolf
st.sierż. WOŹNIAK  Wacław
st.sierż. ZĄBEK  Franciszek
st.sierż. ZOPOTH  Jan
sierż. BUCZEK  Szymon
sierż. CADELSKI  Jan
sierż. CAŁKA  Karol
sierż. CHMURA  Bolesław
sierż. CICHY  Wiktor
sierż. CZERWIŃSKI  Kazimierz
sierż. DUDA  Konstanty
sierż. DZIEŁAK  Wincenty
sierż. GOŁĘBIOWSKI  Stefan
sierż. GÓRSKI  Teofil
sierż. GRUBIAK  Wincenty
sierż. GRZYWA  Tadeusz
sierż. GUTKA  Józef
sierż. HUBICKI  Leon
sierż. KARWOWSKI  Jan
sierż. KOZŁOWSKI  Józef
sierż. KRYSIAK  Zygmunt
sierż. KLEBANKIEWICZ  Wawrzyniec
sierż. LITWIŃCZUK  Filemon
sierż. MICZOREK  Władysław
sierż. NASKRĘT  Ignacy
sierż. PAWEŁCZYK  Stanisław
sierż. PIEC  Bronisław
sierż. POKALUK  Włodzimierz
sierż. PRZYBYŁ  Bronisław
sierż. SIMON  Jan
sierż. SCHMIDT  Emil
sierż. SOBOLEWSKI  Stanisław
sierż. ŚRODA  Jan
sierż. SZLĘK  Mieczysław
sierż. SZYFFER  Teofil
sierż. TUTLA  Franciszek
sierż. URBAN  Józef
sierż. WIDLARZ  Józef
sierż. WIKTOR  Jan
sierż. WRZESZCZ  Wojciech
sierż. BIELECKI  Bronisław
sierż. CHILARZAK  Franciszek
sierż. GIL  Michał
sierż. GŁOWACKI  Józef
sierż. KUSY  Jakub
sierż. LASKOWSKI  Zygmunt
sierż. LEGENDZIEWICZ  Franciszek
sierż. MALISZKIEWICZ  Władysław
sierż. MONASTERSKI  Bronisław
sierż. TURCZYN  Stefan
plut. BAŁATA  Jan
plut. BASTA  Stanisław
plut. BEHAN  Michał
plut. BOGDAN  Stanisław
plut. BURLIKOWSKI  Teodozjusz
plut. CISEK  Jan
plut. CZAPELSKI  Eugeniusz
plut. DEPKA  Józef
plut. FOŁTA  Ludwik
plut. GAZDA  Jan
plut. GIERLACH  Stanisław
plut. HALEJKO  Piotr
plut. IDZI  Antoni
plut. KALISZ  Antoni
plut. KLIMASZEWSKI  Piotr
plut. KONOPKA  Tadeusz
plut. KOWALCZYK  Stanisław
plut. KRZEMIEŃ  Kazimierz
plut. KRZĄSTEK  Jan
plut. KURTASZ  Józef
plut. MAJEWSKI  Włodzimierz
plut. MAJKA  Jan
plut. MICHALAK  Władysław
plut. MAŚLĄG  Józef
plut. NIEDZIAŁEK  Józef
plut. NOWOWIEJSKI  Stanisław
plut. NIEDZIŃSKI  Edward
plut. PACANA  Stanisław
plut. PALUCH  Piotr
plut. RASZPLA  Andrzej
plut. STOPCZAŃSKI  Marian
plut. SZLACHETKO  Jan
plut. SMUSZ  Michał
plut. WALCZAKOWSKI  Józef
plut. WILCZYŃSKI  Jan
plut. WOLSKI  Wojciech
plut. WOŁOSZCZUK  Józef
plut. WOJCIECHOWSKI  Henryk
plut. WOJCIECHOWSKI  Jan
plut. ZARĘBA  Andrzej
plut. WRÓBEL  Piotr
plut. KRYNICKI  Bolesław
plut. KRASOŃ  Julian
plut. PAWŁOWICZ  Oskar
plut. SADOWSKI  Franciszek
plut. SMUTEK  Jan
kpr. ANDRZEJEWSKI  Władysław
kpr. BRAND  Zygmunt
kpr. FILIPOWICZ  Julian
kpr. FLESZAR  Jan
kpr. GORCZYK  Edward
kpr. MANDROWSKI  Edward
kpr. MOSZYŃSKI  Feliks
kpr. MULSKI  Jan
kpr. NOWAKOWSKI  Tadeusz
kpr. NOWAK  Paweł
kpr. ORŁOWICZ  Stanisław
kpr. PAWŁOWICZ  Adam
kpr. PŁOCHOCKI  Ludwik
kpr. PŁUHATOR  Michał
kpr. RYBICKI  Marian
kpr. SKULSKI  Julian
kpr. TRACZ  Grzegorz
kpr. TROSZKA  Fryderyk
kpr. ZABOROWSKI  Mieczysław
kpr. ZAPORA  Władysław
kpr. NOWAKOWSKI  Justyn

Bibliografia:
1.Kazimierz Satora, Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa 1990.
2.Leopold Weber, 51 pułk Strzelców Kresowych, Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920. Warszawa 1928.
3.Leszek Zachuta, 51 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych im. Giuseppe Garibaldiego. Pruszków 1992.
4. Piotr Zarzycki, Południowe Zgrupowanie Armii "Prusy" we wrześniu 1939 roku. Warszawa 2001.

autor:Tomasz Gliński

 

 

Polecamy